Jant Nienhuis (1897-1975) en heur verhoalen. Tonko Ufkes

t Is al weer 60 joar leden dat t eerste verhoal van Jant Nienhuis ien t Westerketiers verscheen. Dat verhoal, "Net as veurtied" ston ien 1949 ien t tiedschrift ‘Dörp en Stad' en t stijt ok noa dizze ienleiden. Veur 1949 har Jant Nienhuis ien t Hollaands schreven mor ok toen waas t meest geliek duudlek dat Nienhuis van vroeger uut Olhoof kwam. Zo stijt meteen ien t verhoal "De vos" dat t speult rond heur geboortedörp. "De vos" ston ien 1929 ien t tiedschrift ‘Groot Nederland', toen n bekend tiedschrift woar b.v. Louis Couperus en Nescio veur schreven en woar ok verhoalen van Jelte Dijkstra ien te vienden bennen.

Ien 1941, 1946, 1949, 1950 en ien 1954 verschenen Hollandstoalege romans van heur en tussendeur nog n boek over de schilderes Maria Sibylla Merian. Geregeld komt streektoal veur ien die romans; mensen proaten of zingen ien e toal van Olhoof, mor eerst rond 1949 schrift Jant Nienhuis hielendal ien t Westerketiers.

Het tiedschrift ‘Dörp en Stad' ontston ien 1949 uut n ander bladje, de bekende K. ter Laan wer hoofdredacteur en wel wiet is dat belangriek west veur t schrieven ien t Westerketiers. Ien elks geval stonden noa t verhoal "Net as veurtied" nog n beste haandvol verhoalen van Jant Nienhuis ien ‘Dörp en Stad'. (Vanof de joaren1953 tot an 1957) Ze schreef ok veur t tiedschrift ‘De Warf', ien t Hollaands en n verhoal ien heur eigen toal.

‘Reitdiep' is hier vanzulf t mooiste woord omdat t olde Westerketierder woord ‘reit' [= riet] zulfs overnommen is ien e noam. De dichter Jelte Dijkstra (Griepskerk 1879 - Stad 1946) bruukte het woord nog geregeld, wij zeggen nou meest ‘riet'. Ien Noord-Grunnen zeggen ze van ‘rait', met de ai klaank, n klaank die bij ons eileks niet veurkomt.

De meeste woorden bennen overal ien t Westerketier geliek, mor geregeld is e klaank aans: denk an oe / uu bij b.v. ‘broene stoet / brune stuut'. n Aander veurbeeld is de oo / oe bij b.v. ‘school / schoel'. Dat zo'n klinker aans wordt numen we n "klankwet"; t geft aan hoe of n klaank verschoeft / verschuft / verschoft enz. Klankwetten zitten ien n streektoal mor ok ien n standoardtoal. Woar wij zeggen van Westerketier en Frieslaand zeggen ze ien Noord-Grunnen van Westerketair en Fraislaand, dus ie / ai. Bekend is t verschil tussen de k wietnieters en de k waitnaiters, elk an n kaant van t Reitdiep.

De meeste woorden bennen binnen t Westerketier geliek, al verschilt sums de klaank van noord noar zuud of van oost noar west. n Mooi veurbeeld van dizze "klankwet" is n bepoalde ee klaank: ien t noorden (Griepskerk, Kommerziel enz.) zeggen ze ‘met blote bienen op e stienen', noar t zuden wordt dat ‘met blote benen op e stenen'. Dizze klaank lopt ok van oost noar west; ien t Duuts, Noord-Grunnegs, Westerketiers, Fries en Engels is t woord ‘been': Bein, bain, been / bien, bien, bone. Bij t woord ‘steen' gijt dat vanzulf krekt zo: Stein, stain, steen / stien, stien, stone.